Kościół Parafialny w Stroniu Śl.

Historia kościoła (zobacz tutaj)

Wirtualny spacer (zobacz tutaj)

1. Kościół i jego architektura.

Fot. Mariusz Burszta

Obecny kościół parafialny pod wezwaniem Matki Bożej Królowej Polski i św. Maternusa, został prawdopodobnie zbudowany w 1732 roku z inicjatywy kardynała Michaela Fredricha von Althann, lub też wzniesiono go w drugiej połowie XVIII wieku. To rozbieżne datowanie kościoła nie może być niestety ostatecznie rozstrzygnięte, przede wszystkim ze względu na obiegowość zastosowanych rozwiązań przestrzennych i form. Był to niewątpliwie największy kościół na terenie południowo – wschodniej części Hrabstwa Kłodzkiego; został on wzniesiony zapewne jako budowla emporowo – bazylikowa, trójnawowa. Pod tym względem przypominał nawet wczesnobarokowe kościoły klasztorne, miejskie lub pielgrzymkowe. W architekturze budowli można też odnaleźć wpływy dojrzałego baroku wyrażające się w zaokrągleniu narożników. Kościół w Stroniu Śląskim został powiększony i wyposażony w latach 1811-1816, w czasach gdy klucz Stronie należał do Mutiusów. Miała być w tym czasie zbudowana wieża, ale problem ten trudno obecnie rozstrzygnąć. 34 metrowa wieża, utrzymana w stylu późnego baroku, nie kontrastuje stylistycznie z architekturą kościoła. Jest zbyt wąska w stosunku do bryły świątyni i ma istotnie usztywnione formy. Dlatego też nie można wykluczyć powstania jej w pierwszych dziesięcioleciach XIX wieku. Zapewne dla upamiętnienia znaczącego udziału Mutiusów w modernizacji kościoła umieszczono ponad portalem w elewacji wieży herb tej rodziny[1] i datę 1816.

W latach 1811-1816 wykonano zapewne monochromatyczną polichromię wnętrza kościoła utrzymaną w kolorach szarości i błękitów oraz w stylu łączącym elementy późnego baroku i wczesnego neoklasycyzmu. Operowano takimi motywami dekoracyjnymi jak barokowe wici roślinne z liśćmi akantu oraz jak wczesnoklasycystyczne girlandy z liści laurowych[2]. Plafony na sklepieniu wypełniono freskami ze scenami biblijnymi i świętymi. Idea wystroju nawiązywał jeszcze do koncepcji malarskiego wystroju wnętrz sakralnych stosowanej w drugiej połowie XVII wieku. Kościół remontowano następnie w latach 1814-1849. W latach sześćdziesiątych XIX wieku dostawiono do obu naw bocznych dwie identyczne neogotyckie kruchty ze schodkowymi szczytami. W 1905 roku powiększono emporę muzyczną. W latach 1907-1908 zmieniono pokrycie dachu z gontowego na łupkowe. Gruntowną renowację kościoła przeprowadzono także w latach 1914-1915.

Fot. Mariusz Burszta

Obecny kościół jest orientowaną, murowaną budowlą emporowo bazylikową, trójnawową, z prezbiterium zasłoniętym częściowo przez aneksy i zamkniętym półkoliście. Rzut poziomy głównej części kościoła z uwypukloną tylko absydą prezbiterium zawiera się zasadniczo w obrysie prostokąta. Na osi fasady dostawiono wieżę z dwiema niskimi, towarzyszącymi jej przybudówkami. Prezbiterium i nawy nakryto sklepieniem kolebkowym z lunetami. Nad prezbiterium i nawą środkową założono jeden dwuspadowy dach z półstożkową połacią nad prezbiterium. Nawy boczne osłonięte dachami pulpitowymi. Wieżę zwieńczono cebulasty hełmem. Elewacje tynkowane, rozczłonkowane podziałem ramowym i przeprute oknami termalnymi, oknami zamkniętymi łukami pełnymi oraz eliptycznymi okulusami. Portal w elewacji wieży skromny, zamknięty łukiem pełnym. Otwory w kamiennych obramieniach lub w tynkowych opaskach. We wschodniej, bocznej ścianie północnej nawy znajduje się późnobarokowy, prosty, kamienny portal o łuku półkolistym, z przewiązkami w miejscu kapiteli oraz z kluczem. Obecnie zachowane wyposażenie kościoła pochodzi z XVIII-XIX wieku…”[4].

2. Ołtarze.

Fot. Mariusz Burszta

Ołtarz główny wykonał w latach 1819-1829 Franz Thamm z Lądka Zdroju[5]. Utrzymany jest w stylu klasycznym. Ołtarz o prostopadłościennej mensie posiada monumentalną architektoniczną nastawę. Tło flankowane jest przez dwie pary kolumn ustawionych kulisowo na wysokich postumentach. Kolumny o kompozytowych głowicach dźwigają kierowane gzymsy, na których ustawione są dwie figury aniołów w ruchu lecącym. Zwieńczenie półkoliste ozdobione jest płycinami z rozetkami oraz płaskorzeźbionym Okiem Opatrzności w glorii. Na szczycie zwieńczenia znajduje się krzyż z glorią flankowaną przez dwa putta. W tle ołtarza w arkadowej niszy zwieńczonej płaskorzeźbioną muszlą umieszczona jest figura Madonny z Dzieciątkiem. Pomiędzy kolumnami znajdują się rzeźby św. Piotra (po lewej) i św. Pawła (po prawej) z 3 ćwierci XVIII wieku[6].

Fot. Mariusz Burszta

Barokowe dwukondygnacyjne tabernakulum jest ustawione na mensie ołtarza. W dolnej kondygnacji znajdują się arkadowe drzwiczki ozdobione płaskorzeźbionym kielichem z hostią, zaś w górnej znajduje się arkadowa obrotowa nisza w której umieszczony jest krzyż. Ścianka czołowa flankowana jest przez dwie kolumienki ustawione na wysokich postumentach. Kolumienki o kompozytowych głowicach powtórzone na bocznych ściankach tabernakulum dźwigają gierowany gzyms z kroksztynami. W zwieńczeniu umieszczona jest rzeźba Baranka Mistycznego siedzącego na księdze z dziewięcioma pieczęciami. Antepedium ozdobione było obrazem umieszczonym w prostokątnej ramie przedstawiającym Ostatnią Wieczerzę[7], który uległ niemal całkowitemu zniszczeniu podczas pożaru 23. stycznia 1989 roku[8]. Obecnie w tym miejscu znajduje się XX-wieczny obraz przedstawiający Agonię Jezusa w Ogrójcu.

Fot. Mariusz Burszta

W prezbiterium, na bocznych ścianach znajdują się jeszcze dwa inne, barokowe ołtarze. Ołtarz Serca Pana Jezusa (po lewej) jest dziełem Michała Klahra Starszego[9], wybitnego rzeźbiarza Ziemi Kłodzkiej. Zaś autorem ołtarza św. Anny (po prawej) jest najprawdopodobniej Michał Ignacy Klahr[10] – syn Michała Klahra Starszego. Oba posiadają sarkofagową mensę i architektoniczną nastawę. W tle nastawy ołtarza św. Anny w arkadowej ramie umieszczony jest obraz św. Anny[11], którego autorem jest Mühler. Obraz datowany jest na rok 1883. Nastawa flankowana jest przez dwie kręcone kolumny ustawione na wysokich postumentach. Kolumny dźwigają imposty, na których ustawione są dwie figurki aniołków. W zwieńczeniu ołtarza

 

Fot. Mariusz Burszta

znajduje się gloria z obłoków i promieni z płaskorzeźbionym napisem: Anna. Ołtarz ozdobiony jest płaskorzeźbionym ornamentem akantowym kampanulą, kratką i muszlami[12]. W tle nastawy ołtarza Serca Pana Jezusa w arkadowej niszy ustawiona jest rzeźba Chrystusa, która jest również późniejsza niż sam ołtarz[13]. Nastawa flankowana jest przez dwie kolumny ustawione na wysokich cokołach dźwigające imposty na których znajdują się dwie rzeźby aniołów. Zwieńczenie w łuku zakończone jest glorią z obłoków i promieni. Ołtarz zdobiony jest ornamentem akantowym cęgowo-wstęgowym oraz muszlami[14].

 

 

Fot. Mariusz Burszta

W nawach bocznych umieszczone są dwa ołtarze. Po prawej stronie ołtarz z obrazem Matki Bożej Nieustającej Pomocy[15], dawniejszy ołtarz św. Anny, którego autorem był najprawdopodobniej Michał Ignacy Klahr. Ów ołtarz posiada prostopadłościenną mensę i architektoniczną nastawę. Tło flankowane jest przez dwie kanelowe kolumny dźwigające odcinkowy naczółek zwieńczenia. Antepedium ozdobione jest płaskorzeźbionym ornamentem akantowym i płaskorzeźbą Baranka Mistycznego po środku. Z boków nastawy umieszczone są ażurowe akantowe uszaki. Tabernakulum ustawione na mensie jest z płaskorzeźbionym kielichem z hostią na drzwiczkach. Obok umieszczono olejny obraz Matki Bożej Królowej Polski – głównej patronki parafii datowany na rok 1956.

Fot. Mariusz Burszta

W nawie bocznej po lewej stronie umieszczony jest ołtarz z końca XIX wieku św. Franciszka Ksawerego[16]. Ołtarz ten posiada prostopadłościenną mensę i architektoniczną nastawę, którą wypełnia płaskorzeźba umieszczona w arkadowej ramie przedstawiająca św. Franciszka Ksawerego nauczającego Hindusów. Tło flankowane jest przez dwa pilastry oraz przez dwie kolumny wspierające imposty z wazonami. Na mensie umieszczone jest niewielkie tabernakulum z elementami architektonicznymi. Drzwiczki tabernakulum ozdobione są płaskorzeźbionym kielichem z hostią. Antepedium stanowi obraz na blasze ujęty w prostokątną ramę przedstawiający Śmierć świętego Franciszka Ksawerego[17].

…ciąg dalszy (obrazy i figury)

…ciąg dalszy (inne dzieła sztuki sakralnej)




[1] Herb rodziny Mutiusów przedstawia nieosiodłanego konia stojącego dęba nad rzeką.

[2] Inne źródło podaje jakoby polichromia autorstwa H. Richtera pochodziła z 1880 roku. Por. Archiwum parafialne w Stroniu Śl. Dokumenty Państwowej Służby Ochrony Zabytków. Oddział Wojewódzki w Wałbrzychu, oprac. J. Pater, [b.s.].

[3] I. Rybka-Ceglecka, Studium środowiska kulturowego gminy Stronie Śląskie. Miejscowości, t. II, Opracowanie dla Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków, Wrocław 1996, Mps KZW, s. 92.

[4] I. Rybka-Ceglecka, Studium środowiska…, dz. cyt., t. II, s. 93.

[5] K. Plebanek, „Stronie Śląskie”, w: Informator krajoznawczy, 13(1973), PTTK Wrocław, s. 52.

[6] J. Pater, Dokumenty Państwowej Służby Ochrony Zabytków. Oddział Wojewódzki w Wałbrzychu, w: Archiwum Parafialne w Stroniu Śląskim, [b.s.].

[7] Tamże.

[8] Archiwum parafialne w Stroniu Śl. Kronika Parafialna 1989-2001, [b.s.].

[9] Michał Klahr Starszy urodził się 12.08.1693 roku we wsi Bielice koło Stronia Śląskiego. Umiejętności rzeźbiarskie zdobył najprawdopodobniej w warsztacie Sebastiana Flackera w Kłodzku w latach 1717-1724. Był wybitnym rzeźbiarzem sztuki sakralnej znanym terenie całej Ziemi Kłodzkiej (jego dzieła m.in. w kościele oo. Jezuitów w Kłodzku, w Domaszkowie, Różance i Bystrzycy Kłodzkiej) oraz poza nią. Zmarł 09.03.1742 r. w Lądku Zdroju, gdzie został pochowany. Michał Klahr Starszy i jego Teatrum Sacrum. Katalog wystawy, red. R. Nowak, Kłodzko 1992, s. 7.

[10] Michał Ignacy Klahr urodził się 23.11.1727 roku w Lądku Zdroju. Naukę sztuki rzeźbiarskiej zdobywał od roku 1743 w warsztacie Ludwika Wilhelma Jaschkego w Bardzie, gdzie w 1746 roku został czeladnikiem. Po śmierci swego ojca, Michała Klahra Starszego, przejął jego lądecki warsztat. Zmarł 27.06.1807 roku najprawdopodobniej w Lądku Zdroju. Jego dzieła, podobnie jak jego ojca, odnaleźć można w wielu kościołach Ziemi Kłodzkiej. B. Czechowicz, „Klarowie i ich dzieła”, w: Śląskie zeszyty krajoznawcze, 67(1992), PTTK Wrocław, s. 23-32.

[11] Św. Anna – matka Najświętszej Maryi Panny. Ewangelie nie przekazują nam o niej niczego, nawet imienia. Milczenie Biblii usiłuje wypełnić obfita literatura apokryficzna, zwłaszcza Protoewangelia Jakuba (ok. 150 r.) czy Ewangelia Pseudo-Mateusza (VI wiek). Opowiadają nam te utwory dużo szczegółów o Joachimie (ojcu Maryi Panny) i Annie, ich cnotach i modlitwie, o ich tęsknocie za dzieckiem, które ślubują poświęcić na służbę Świątyni. Powstało wiele zgromadzeń i miejsc pielgrzymkowych noszących imię św. Anny (choćby Góra św. Anny w Śląski Opolskim). Od 1969 roku wspomina się św. Annę razem ze św. Joachimem 26 lipca. Księga imion i świętych, t. I, oprac. H. Fros i F. Sowa, Kraków 1997, kol. 196-198.

[12] J. Pater, Dokumenty…, dz. cyt., [b.s.].

[13] K. Plebanek, Stronie Śląskie…, dz. cyt., s. 52.

[14] J. Pater, Dokumenty…, dz. cyt., [b.s.].

[15] Nabożeństwo do Najświętszej Maryi Panny zwane Nowenną do Matki Bożej Nieustającej Pomocy w polskiej, szczególnie parafialnej, pobożności maryjnej wyrosło z duchowej potrzeby wiernych, z przekonania o wstawienniczej pomocy Maryi, na co istnieje wiele dowodów i świadectw zarówno historycznych jak i współczesnych. Jej wspomnienie obchodzimy 27 czerwca. I. Dec, Siejba Słowa, t. VI, Wrocław 2001, s. 119.

[16] Św. Franciszek Ksawery, obok św. Pawła Apostoła, był największym misjonarzem świata. Urodzony w Hiszpanii 7 kwietnia 1506 roku był synem doktora uniwersytetu w Bolonii, prezydenta Rady Królewskiej i matki Marii pochodzącej ze starej, znakomitej miejscowej rodziny. Św. Franciszek Ksawery studiował na paryskim uniwersytecie. Jako magister przez pewien czas był wykładowcą. W 1529 roku zetknął się ze św. Ignacym Loyolą a wkrótce potem dzielili wspólną celę. Równocześnie Franciszek rozpoczął studia teologiczne na Sorbonie z zamiarem poświęcenia się służbie Bożej. Dnia 15 sierpnia 1534 roku wraz ze św. Ignacym i błogosławionym Piotrem Favre oraz czterech innych towarzyszy złożył śluby zakonne poprzedzone ćwiczeniami duchowymi pod kierunkiem św. Ignacego. Dwa lata później wszyscy udali się do Wenecji by stamtąd wyruszyć dalej – do Ziemi Świętej. Oczekując na statek usługiwali w miejskich przytułkach i szpitalach. Niestety, po długich bezskutecznych oczekiwaniach udali się do Rzymu, gdzie św. Franciszek otrzymał 24 czerwca 1537 roku święcenia kapłańskie. Był współzałożycielem Towarzystwa Jezusowego. W 1540 roku św. Franciszek Ksawery wyruszył wraz z grupą kapłanów do Indii na polecenie św. Ignacego. Św. Franciszek udawał się tam w charakterze wysłannika królewskiego i legata papieskiego wyposażony we wszystkie konieczne pełnomocnictwa. Z trudem przemierzali ocean docierając kolejno do Mozambiku w Afryce, Półwyspu Arabskiego by wreszcie po 13 miesiącach przybyć do stolicy portugalskiej kolonii w Goa. Po drodze św. Franciszek pełnił posługę kapelana statku, duszpasterza, pomagał chorym. W Goa założył także wyższe seminarium duchowne, które miało uzupełnić brak kapłanów powoływanych z miejscowej ludności. Św. Franciszek dotarł także do Nowej Gwinei, odwiedzając także wiele innych wysp. W 1549 roku wyruszył do Japonii, zakładając wcześniej w Indiach dwa kolegia jezuickie. Z trudem, ale z ogromnym zaangażowaniem głosił Chrystusa na wyspach japońskich. Pragnął także dotrzeć do Chin. Po wielu trudach zmarł w nocy z 2 na 3 grudnia 1552 roku. Jego ciało pozostawało nienaruszone rozkładem przez kilka miesięcy, mimo upałów i wilgoci, po czym przewieziono je do Goa, gdzie spoczywa do dziś w pięknym mauzoleum – ołtarzu. Niektóre żywoty wyolbrzymiały postać św. Franciszka Ksawerego przypisując mu m.in. milion ochrzczonych własną ręką, dar języków i uzdrawiania, wylicza się wielu umarłych, których wskrzeszał. Jednak jego wielkość wyrażała się w apostolskim codziennym trudzie, w heroizmie codziennych wyrzeczeń. Pozostały po nim również jego piękne listy. W. Zaleski, Święci na każdy dzień, Warszawa 2002, s. 767-770.

[17] J. Pater, Dokumenty…, dz. cyt., [b.s.].

Dodaj komentarz