Pozostałe (cmentarze, kaplice, krzyże)

CMENTARZE

Fot. Mariusz Burszta

Już w 1631 roku istniały w Strachocinie dwa cmentarze, zapewne wyznaniowe: jeden parafialny usytuowany przy kościele, ogrodzony murem[1] z bramami i drugi znajdujący się poza wsią. Cmentarz przy kościele, założony na planie owalu, był miejscem pochówku znakomitszych osób. Nie użytkowany obecnie cmentarz otoczony jest wysokim murowanym i tynkowanym ogrodzeniem, w które włączono główną bramę i sąsiadujące z nią dwie kaplice[2]. Jedna z nich (po prawej stronie) to kapliczka, zaokrąglona, z wejściem od ulicy. Druga budowla (z lewej) to dawna kostnica (obecnie agenda parafialna)[3].

.

.

Fot. Mariusz Burszta

Na terenie cmentarza wprowadzony jest nowy układ zieleni. Z nagrobków istnieją tylko dwa: proboszcza księdza Bronisława Szymuli (02.11.1933-24.04.1985) administratora parafii w latach 1970-1985 i okazały nagrobek Franza Losky (01.04.1811-24.01.1870), założyciela huty szkła oraz jego żony Theresy Nentwig (23.05.1811-08.08.1892). Nagrobek ten o charakterze architektonicznym, utrzymany w stylu neoklasycyzmu nawiązuje do koncepcji antycznej świątyni in antis[4]. Poza tym na terenie cmentarza znajdują się figura świętego Jana Nepomucena[5] z około 1720 roku[6], kamienny XIX-wieczny krucyfiks i krzyż misyjny. W roku 2005 wzniesiono w północnej części cmentarza Grotę Matki Bożej Fatimskiej ku czci Sługi Bożego Ojca Świętego Jana Pawła II. Uroczystego jej poświęcenia dokonał 29 maja 2005 roku Jego Ekscelencja Ksiądz Biskup prof. dr hab. Ignacy Dec – pierwszy biskup świdnicki.

Fot. stronie.pl

.

Fot. Mariusz Burszta

Drugi cmentarz znajduje się po lewej stronie jednokierunkowej drogi, wiodącej od kościoła parafialnego w prawo wznosząc się lekko do góry, która prowadzi do Stronia Śląskiego – Wsi. Poniżej cmentarza znajdują się zabudowania ulicy Szkolnej nr 2 oraz m.in. remiza Ochotniczej Straży Pożarnej w Stroniu Śląskim. Użytkowany był jeszcze zapewne pod koniec XIX wieku[7]. Otoczony jest kamiennym murem, dziś w znacznej części zniszczonym. Na środku umieszczono kamienny krucyfiks. Pochowano tu zapewne ofiary zarazy, która miała miejsce w latach 1679-1680[8] oraz czarnej ospy, która pochłonęła najprawdopodobniej kilkadziesiąt istnień ludzkich pod koniec lat 70-tych XIX stulecia[9]. Obecnie nie znajdują się tutaj żadne nagrobki.

.

Fot. Mariusz Burszta

Trzeci cmentarz, założony w 1888 roku, przy zachodniej granicy siedliska Strachocina, dziś znajduje się w granicach wsi i na stoku wzniesienia, obniżającym się ku wschodowi. Obecnie założenie składa się z trzech części: starego zabytkowego cmentarza (od południa), z części środkowej, skanalizowanej doliny cieku wodnego i z nowego cmentarza komunalnego (od północy), powstałego w latach sześćdziesiątych XX wieku a poszerzonego na zachód w latach dziewięćdziesiątych do łącznej powierzchni ok. 2 ha[10]. Zabytkowy cmentarz założony jest na planie prostokąta i podzielony jest dwiema krzyżującymi się ścieżkami na 4 kwatery. Na skrzyżowaniu alej umieszczono sześcioboczny plac, na którym stoi marmurowy krucyfiks postawiony na postumencie. Prawdopodobnie jest to dzieło tego samego warsztatu co krzyże w Bolesławowie i Nowym Gierałtowie, do których jest bardzo podobny. Dobrze zachowana jest ścieżka założona (od bramy cmentarza) wzdłuż podłużnej osi cmentarza, zaopatrzona w terenowe schody. Druga ze ścieżek uległa częściowo zatarciu poprzez umieszczenie na jej linii nowych grobów. Obie ścieżki obsadzone są dwustronnie klonami pospolitymi. W północno – wschodnim narożniku cmentarza znajduje się skromny, neogotycki dom przedpogrzebowy z 4 ćwierci XIX wieku, wzniesiony na planie prostokąta, nakryty dachem dwuspadowym. Elewacje: frontowa i tylna zwieńczona jest schodkowymi szczytami. W elewacjach są umieszczone otwory ostrołuczne lub okulusy. Cmentarz jest wydzielony grodzeniem ze słupami i podmurówką z granitowych ciosów. Przęsła ogrodzenia są metalowe. Zachowały się dwa kamienne nagrobki z roku 1925 i kilka ozdobnych, metalowych krzyży. Poza tym cmentarz wypełniony jest głównie grobami powstałymi po 1945 roku. W północnej części cmentarza znajduje się kwatera z grobami pacjentów szpitala psychiatrycznego w Stroniu.

Nowy, północny cmentarz komunalny jest również założony na planie prostokąta i wydzielony ogrodzeniem podobnym do ogrodzenia starego cmentarza. Układ założenia jest komponowany, a zieleń zaprojektowano. Ścieżki obsadzono żywotnikami. Pomiędzy cmentarzami znajduje się skanalizowana dolina cieku wodnego, używana do niedawna na pochówki pacjentów szpitala psychiatrycznego. Od północy teren ten zamyka skarpa, na której wznosi się ogrodzenie nowego cmentarza komunalnego. Skarpa ta została ukształtowana tarasowo murami oporowymi z granitowych ciosów[11].

Fot. Mariusz Burszta

Cmentarz przy kościele pomocniczym p.w. Zmartwychwstania Pańskiego założony w 1937 roku. Po dziś dzień zachował się w swych dawnych, historycznych granicach. Jest to cmentarz katolicki. Cmentarz ten o zatartym już układzie ma zarys nieregularnego czworoboku. Na terenie cmentarza zachowały się też pozostałości dawnych nasadzeń, to jest: jodły, świerku srebrnego i żywotnika. Nie zachowały się żadne stare nagrobki. Przy południowej granicy cmentarza wzniesiono pomnik, utrzymany w stylu neobarokowym, poległych w I Wojnie Światowej z usuniętymi obecnie tablicami. „…Na wydłużonym cokole zdobionym dekoracyjnymi płycinami m.in. z wyobrażeniem skrzyżowanych gasnących pochodni ustawiono kamienny blok z płytką niszą, zwieńczoną przerwanym naczółkiem. Niszę flankują dwa niższe, kamienne bloki z Uszakowami płycinami, w których znajdowały się tablice inskrypcyjne. Do cokołu pomnika przymocowano kamienne ławy. Obecnie w niszy pomnika stoi nadpalona, barokowa, polichromowana, drewniana rzeźba św. Jana Nepomucena. Cmentarz jest obecnie wykorzystywany do pochówku pacjentów szpitala psychiatrycznego. Groby rozmieszcza się w równych rzędach i zaopatruje w charakterystyczne, proste krzyże. W związku z potrzebami szpitala cmentarz został poszerzony od zachodu o obszar równy starszej części założenia…”[12].

W granicach parafii istnieją jeszcze dwa, dziś nieczynne, cmentarze na których nie zachowały się żadne nagrobki. Pierwszy z nich znajduje się przy kościele filialnym p.w. św. Michała Archanioła w Siennej. Ogrodzony jest kamiennym niskim murem, do którego przylega mała kapliczka. Drugi założony przed 1752 rokiem znajduje się obok nieczynnego dziś kościoła filialnego w Janowej Górze. Użytkowany był jeszcze w drugiej połowie XIX wieku. Wzniesiono na nim w 1880 roku marmurowy krzyż, dzieło rzeźbiarza Franza Jarschke ze Stronia[13].

KAPLICZKI I KRZYŻE

Fot. Archiwum własne

Na Przełęczy Puchaczówka i przy rozwidleniu dróg przed Sienną znajduje się kapliczka domkowa, Puhukapelle. Zawierała barokową grupę figuralną przedstawiającą scenę Pożegnania Jezusa z Marią[14]. Powstała ona około 1781 roku dla upamiętnienia Hansa Manna ze Stronią Śląskiego, który został rozstrzelany za samowolne opuszczenie twierdzy kłodzkiej. Udał się on na kilka dni do swojego domu, po czym powrócił dobrowolnie do kłodzkiej twierdzy i został stracony[15].

.

.

.

.

Fot. Archiwum własne

Jedynym budynkiem sakralnym na terenie Goszowa jest barokowa kapliczka domkowa z drugiej połowy XVIII wieku przy zagrodzie nr 7. Jest to jednoprzestrzenny budynek wbudowany w stok wzniesienia, założony na planie prostokąta i zaopatrzony w półkolistą absydę. Absyda nakryta jest konchą, a wnętrze kaplicy osłonięte sklepieniem kolebkowym z lunetami, zdobionym kolistymi i czworobocznymi plafonami. Kaplica nakryta jest dachem dwuspadowym. Elewację frontową zwieńczono wolutowym szczytem z trójkątnym naczółkiem oraz rozczłonkowano skrajnie lizenami[16]. W 1992 roku została częściowo wyremontowana i uroczyście poświęcona 6 czerwca tegoż roku przez Jego Eminencję Kardynała Henryka Gulbinowicza, Arcybiskupa – Metropolitę Wrocławskiego[17].

Fot. Archiwum własne

Na terenie parafii oprócz wyżej wymienionych kaplic znajduje się szereg kapliczek słupowych, kilka mniejszych – domkowych oraz krzyży przydrożnych, które były miejscami modlitwy dla mieszkańców poszczególnych wsi. W sumie istnieje ich około dwudziestu. Większość z jest w dobrym stanie, pozostałe zaś są w ruinie. Do zrujnowanych należy również Droga Krzyżowa w Młynowcu, po której pozostało kilka kamiennych krzyży.

.

Fot. Mariusz Burszta

Na granicy parafii w Stroniu Śląskim z sąsiednią parafią w Lądku Zdroju – znajduje się także krzyż pokutny. Umieszczony jest na południowo – zachodnim zboczu Pośrednicy (569 m n.p.m.) w paśmie Gór Kuźniczych, stanowiących przedłużenie Krowiarek. Powstał on pomiędzy XIV a XVI stuleciem. Na kamiennym krzyżu wyryte jest narzędzie zbrodni – miecz. Krzyże pokutne stawiane były w miejscach, gdzie winowajca dopuścił się występku.

.

.

.

.




[1] P. Migoń, Ziemia Kłodzka. Przewodnik, Wrocław 1996, s. 122.

[2] Kaplice pochodzą z przełomu XVIII i XIX wieku. Słownik Geografii…Masyw Śnieżnika…, dz. cyt., s. 326.

[3] K. Plebanek, Stronie Śląskie…, dz. cyt., s. 50.

[4] I. Rybka-Ceglecka, Studium środowiska…, dz. cyt., t. II, s. 93.

[5] Figura św. Jana Nepomucena stała wcześniej przy moście nieopodal obecnego Urzędu Miasta i Gminy w Stroniu Śląskim. Została przeniesiona za czasów administrowania parafią przez Ks. Bronisława Szymulę – Kronika Parafialna 1970-1988, [b.s.].

[6] J. Pater, Katalog ruchomych zabytków…, dz. cyt., s. 57.

[7] A. Herzig i M. Ruchniewicz, W kraju Pana Boga…, dz. cyt., s. 194.

[8] A. Schulz, Geschichtsquellen der Grafschaft Glatz, Wyd. D. Pohl-Verlag 2001 [b.s.].

[9] Tamże.

[10] Uchwała nr XXIII/221/04 Rady Miejskiej w Stroniu Śląskim z dnia 8. listopada 2004 r., s. 116.

[11] I. Rybka-Ceglecka, Studium środowiska…, dz. cyt., t. II, s. 82.

[12] Tamże, s. 95.

[13] Tamże, s. 63.

[14] V. Marx, Grafschafter Kirchen…, dz. cyt., s. 219.

[15] K.R. Mazurski, Masyw ŚnieŜnika…, dz. cyt., s. 133.

[16] I. Rybka-Ceglecka, Studium środowiska…, dz. cyt., t. II, s. 24.

[17] Kronika parafialna 1989-2001, [b.s.].


Dodaj komentarz